De ontwikkeling van het werkgeheugen

De ontwikkeling van het werkgeheugen. 

De afgelopen tijd kwam het werkgeheugen meerdere keren ter sprake, zowel in oudergesprekken als thuis en in contact met vrienden. Ik had mij er al eerder eens in verdiept en in deze Wortels en Vleugels nieuwsbrief ga ik dieper in op wat het werkgeheugen nu precies is, hoe de ontwikkeling ervan verloopt, en hoe je het thuis kunt trainen en oefenen met jezelf of je kind. Doe er je voordeel mee.

 Ik heb het toch gezegd?!

Je herkent het vast wel, je hebt net tegen je kind gezegd dat jullie straks naar de tandarts gaan, en even later weet je kind van niets. Kinderen kunnen instructies soms direct weer vergeten. Als ouder heb je dan het gevoel dat je jezelf steeds weer moet herhalen en dat kan super frustrerend zijn!

Of herken je deze; je merkt dat je kind meerdere keren dezelfde vraag stelt; “Wat gingen we vanmiddag ook al weer doen? Wat gaan we eten? Wat moest ik doen?”   Je kind doet dit niet expres, het brein van je kind heeft op dit moment moeite om te onthouden wat je hebt gezegd. In dit soort situaties heb je vaak te maken met een nog niet volledig ontwikkeld werkgeheugen.

 Wat is het werkgeheugen?

Het werkgeheugen is een systeem in het brein waarin een kleine hoeveelheid informatie in kan worden vastgehouden die gebruikt kan worden bij het uitvoeren van diverse cognitieve taken. Het werkgeheugen is op verschillende niveaus en in verschillende situaties belangrijk. Het helpt kinderen (en volwassenen) om tijdelijk informatie vast te houden en ermee te werken, als een soort notitieblok in je hoofd. Denk bv aan;

• Een som uitrekenen uit je hoofd
• Onthouden wat de leerkracht zei terwijl je ook je spullen klaarlegt
• Meerdere instructies na elkaar volgen (Doe je jas en schoenen aan, pak je tas, ga naar buiten en wacht bij de boom)

Het werkgeheugen is een kernfunctie van de executieve functies .Dit zijn zeg maar de regelaars van ons brein. Het werkgeheugen staat aan de basis van leren plannen, concentratie en sociaal functioneren.

 Waarom is het werkgeheugen belangrijk?

Een goed ontwikkeld werkgeheugen helpt kinderen om:

• Te leren bv. Bij rekenen de tafels te onthouden, begrijpend lezen, woordjes onthouden
• Instructies op te volgen zonder steeds te vragen: “wat moest ik ook alweer doen?”
• Emoties en impulsen te reguleren even wachten of iets anders bedenken
• Zelfvertrouwen te ervaren “ik kan dit onthouden en afronden”.

Als het werkgeheugen nog zwak is, zie je vaak:

• dat er snel vergeten wordt wat er net gezegd is,
• moeite met meerstapsopdrachten,
• slordigheidsfouten in taken,
• moeite met concentratie
• frustratie en stress “ik kan dit niet!”

 Hoe verloopt de ontwikkeling?

De grootste ontwikkeling van het werkgeheugen zie je vooral bij kleuters en het schoolgaande kind. Tussen het veertiende en vijftiende levensjaar stabiliseert de groei zich.

• Peuters/kleuters: werkgeheugen is nog heel beperkt, maar wel in ontwikkeling. Zichtbaar in bv oorzaak-gevolg acties als speelgoed weggooien.
• Basisschool (6–12 jaar): groeit flink! Ze leren 2–4 opdrachten onthouden, eenvoudige strategieën toepassen (bv. hardop herhalen, liedjes en versjes onthouden)
• Tieners (13–17 jaar): het werkgeheugen ontwikkelt zich verder en pas rond 20–25 jaar is het écht volwassen. De groei van het werkgeheugen is in deze periode langzamer dan bij jongere kinderen.

 Stimuleren van het werkgeheugen:

• Routine en structuur: zorg voor dagelijkse routines en creëer een omgeving met weinig afleiding, dit helpt het werkgeheugen te ontlasten.
• Informatie behapbaar maken: breek grote hoeveelheden informatie op in kleinere stukken.
• Gebruik visuele en verbale hulpmiddelen; maak bv een visueel overzicht van het voor het ritueel voor het slapen gaan. Kinderen kunnen dan zien welke stappen ze moeten zetten en kunnen dit afvinken. Dit ontlast jou als ouder. Zo hoef je het niet iedere avond weer te herhalen.
• Gezonde leefstijl: Zorg voor voldoende slaap, lichaamsbeweging en buitenlucht. Dit heeft een positief effect op het werkgeheugen.
• Leer iets nieuws: het leren van een nieuwe taal of het bespelen van een instrument in een hele goede manier om het werkgeheugen te trainen.

 Voorbeelden & oefeningen om thuis te trainen

Voor jonge kinderen (4–8 jaar)

• Reeks opdrachten geven: bv; “Pak je jas en schoenen”. Bouw dit langzaam op naar steeds meer stappen. Bv; “Loop naar de tafel, pak de pen, draai een rondje om de stoel, kom met kikkersprongen weer naar mij en geef mij de pen.”

• Spelletjes: Memory, ‘Ik ga op reis en neem mee…’, Simon Says, kwartet
• Zingen & rijmpjes: liedjes en versjes herhalen.
• Voorwerpen onthouden: Leg grote verscheidenheid aan 5-tal materialen neer, laat je kind er goed naar kijken. Kind kijkt weg, jij haalt iets weg en vraagt vervolgens  “Wat is weg.”

Voor kinderen (9–12 jaar)

• Recepten volgen: samen een simpel gerecht koken met meerdere stappen.
• Verhalen navertellen: vraag na een boek of filmpje wat er gebeurde en laat ze het samenvatten.
• Visualiseren: laat ze een lijstje/woordweb tekenen i.p.v. onthouden.
• Onthoudspelletjes; noem reeksen voorwerpen op die niets met elkaar te maken hebben en laat je kind het herhalen; bv potlood-vlinder-stoel-regen-boom
• Spelletjes: speel spelletjes als memory-kwartet-Uno-Rummikub, dammen, schaken, Beverbende, ik ga op reis en ik neem mee….
• Afbeelding natekenen: Kijk een aantal seconden naar een afbeelding, haal de afbeelding weg en laat het na tekenen.

Voor jongeren (13–17 jaar)

• Plannen & huiswerk: leer ze een planning maken met kleine stappen.
• Digitale ondersteuning: agenda-apps, reminders en to-do lijstjes.
• Oefenen met samenvatten: na het lezen van een tekst in 2–3 zinnen uitleggen wat de kern was.

Wat ouders zelf kunnen doen

• Geef duidelijke, korte instructies en check of ze het begrepen hebben. “ Dus wat ga je doen. Herhaal nog even…”
• Wees geduldig: herhalen hoort bij leren.
• Help strategieën aanleren: herhalen, opschrijven, visualiseren.

Wat kinderen zelf kunnen doen

• Herhalen in eigen woorden (“Dus ik moet eerst … en dan …”).
• Notities maken of tekenen.
• Rust nemen; buitenspelen, tekenen, puzzelen, kleien, spelen.Vermoeidheid en stress maken onthouden veel moeilijker, dan zit het werkgeheugen snel vol.

• Zelf hulp vragen als ze iets vergeten.

Tenslotte

Weet dus; Verwacht niet dat je kind hetzelfde kan als een volwassene. Een 8-jarige die dingen vergeet doet dat niet expres. Vergeetachtigheid hoort bij de ontwikkeling. Het werkgeheugen is pas echt volledig ontwikkeld rond het 20^e levensjaar. En met speelse opdrachten en spelletjes kun je het prima trainen.

Heb je nog vragen of kun je wat extra ondersteuning gebruiken?

Laat het mij gerust weten!  Stuur een mail naar info@wortels-vleugels.nl